Web sitesi bilgi mimarisi: Menü kullanıcı dilini konuşsun

Yeni bir web sitesi yaptırmak isteyen ziyaretçi menüde “Deneyim”, “Dönüşüm” ve “Büyüme” seçeneklerini görüyor. Hangisinin aradığı hizmeti anlattığı belli değil. Tasarım şık olabilir; fakat ziyaretçiden ajansın kendi kavramlarını çözmesi bekleniyor. Web sitesi bilgi mimarisi bu tür kararsızlıkları azaltmak için içeriğin adını, yerini ve ilişkilerini düzenler. Menü, yapılan çalışmanın görünen yüzüdür. Altında hangi sayfaların bulunduğu ve bağlantıların okuyucuya ne vaat ettiği de aynı kararın parçalarıdır. İyi bir yapı, müşterinin kullandığı kelimelerle şirketin sunduğu hizmetler arasında anlaşılır bir köprü kurar.

İyi menü tasarımı yalnızca az sayıda bağlantı veya estetik bir açılır panel üretmek değildir. Hangi başlığın ne anlama geldiği, seçildiğinde nasıl bir sayfaya ulaşılacağı ve yanlış seçimden nasıl geri dönüleceği birlikte ele alınır. Aşağıdaki rehber, kurumsal ve hizmet odaklı sitelerde bilgi mimarisini kullanıcı diliyle kurmak için pratik bir çalışma düzeni sunar. Örnek durumlar varsayımsaldır; müşteri araştırması yapılmış gibi sunulmaz.

İçerik envanteriyle mevcut karmaşayı görünür kılın

Önce sitede gerçekten bulunan adresleri ve içerikleri listeleyin. Her kayıt için başlık, amaç, hedef kullanıcı sorusu, güncellik ve sorumlu kişi yazılabilir. Aynı hizmeti farklı isimlerle anlatan sayfaları, menüden ulaşılamayan içerikleri ve henüz tamamlanmamış bölümleri ayrıca işaretleyin. Görünüşte sade bir üst menünün arkasında çok sayıda tekrar bulunabilir; yalnızca başlıkları değiştirmek bunları çözmez.

Envanter çalışması yeni site için de gereklidir. Satış sunumları, teklif dosyaları ve mevcut hizmet açıklamaları başlangıç malzemesi olabilir. Ancak bu belgelerdeki her bölümün web sayfasına dönüşmesi gerekmez. Ziyaretçinin kararına katkısı olmayan iç ayrıntıları ayırın. Çalışmanın sonunda hangi bilginin korunacağı, birleştirileceği veya yeniden yazılacağı belli olmalıdır. Menü tasarımı bu kararların üzerine kurulursa sonradan gereksiz sayfalar eklenmesi azalabilir.

Kullanıcının kelimelerini somut sorulardan çıkarın

Satış görüşmelerinde, gelen e-postalarda ve site içi aramada kullanılan ifadeler yararlı ipuçlarıdır. İnsanlar hangi hizmeti hangi kelimeyle istiyor? Aynı terim farklı kişiler için farklı anlama geliyor mu? Bu sorulara gerçek kayıtlarla yaklaşın. Kullanıcı araştırması yapılmadıysa ekip varsayımını bulgu gibi sunmak yerine açıkça hipotez olarak işaretleyin.

Örneğin kurum içinde “dijital çözümler” denilen bir kategori müşterinin zihninde web sitesi, reklam veya özel yazılım anlamına gelebilir. Tek başına çekici bir üst başlık yeterli yönlendirme sağlamayabilir. Daha açık bir isim veya alt kategori gerekebilir. Teknik terimi tamamen kaldırmak da her zaman doğru değildir; uzman ziyaretçi onu arıyor olabilir. Karar, hedef kitlenin bilgi düzeyi ve sayfanın gerçek kapsamıyla birlikte verilmelidir.

İşletme yapısı ile ziyaretçi görevini ayırın

Bir şirketin tasarım, yazılım ve operasyon ekiplerinin ayrı olması, müşterinin hizmetleri bu bölümlemeyle karşılaştırdığı anlamına gelmez. Ziyaretçi yeni bir mağaza kurmak veya mevcut iş akışını dijitalleştirmek gibi sonuç odaklı bir ihtiyaçla gelebilir. Bilgi mimarisi, ekiplerin sorumluluğunu saklamadan bu ihtiyaca karşılık veren yollar sunmalıdır.

Birden fazla bakış açısı gerekiyorsa hepsini tek menüde üst üste yığmak yerine farklı gezinme katmanları kurulabilir. Ana menü temel hizmetleri, hizmet dizini ilgili ihtiyaçları, sayfa içi bağlantılar ise belirli çıktıları anlatabilir. Ancak aynı yere giden farklı etiketler okuyucuyu şaşırtıyorsa isimlendirme sadeleştirilmelidir. Hedef, kurumun bütün iç ayrıntılarını göstermek değil, doğru içeriğe ulaşmayı kolaylaştırmaktır.

Grupları benzerlik ve fark üzerinden kurun

Hizmetleri gruplarken yalnızca isim benzerliğine bakmayın. Kime sunuldukları, hangi sorunu çözdükleri ve nasıl değerlendirildikleri de önemlidir. Bir grup içindeki içerikler kullanıcı açısından ilişki taşımalı; gruplar birbirinden ayrılabilmelidir. Her hizmetin birden fazla kategoriye eşit derecede uygun görünmesi kategorilerin fazla belirsiz olduğuna işaret edebilir.

Kart gruplama çalışması nasıl kullanılabilir?

Hazırlanan içerik başlıkları ayrı kartlar halinde katılımcılara verilip nasıl gruplayacakları sorulabilir. Böyle bir çalışma, beklenmedik ilişkileri ve anlaşılmayan etiketleri fark etmeye yardım edebilir. Ancak az sayıda kişiyle yapılan keşif çalışmasını bütün pazarın kesin davranışı gibi yorumlamayın. Kimin katıldığı, hangi başlıkların gösterildiği ve hangi soruların açık kaldığı kaydedilmelidir. Sonuç, değerlendirilmesi gereken kanıtlardan biridir; otomatik menü üretme yöntemi değildir.

Etiketleri kısa tutarken anlamını koruyun

Kısa menü başlığı yararlıdır, fakat tek kelimeye indirgenmiş belirsiz bir isim iyi etiket sayılmaz. “Çözümler” başlığının altında ne bulunduğu anlaşılmıyorsa okuyucu deneme yapmak zorunda kalabilir. Buna karşılık çok uzun bir hizmet tanımı da mobil menüde taramayı güçleştirir. Amaç en kısa metni bulmak değil, doğru beklentiyi makul uzunlukta kurmaktır.

Bir etiket listesini bağlamdan ayrı okuyarak kontrol edin. Bağlantıların neye gittiği hâlâ anlaşılabiliyor mu? Birbiriyle karışan başlıklar var mı? Google'ın bağlantı uygulamaları rehberi, açıklayıcı ve ilgili bağlantı metnini önerir. Bu yaklaşım gezinme açısından da anlamlıdır. Aynı ifadeyi yalnızca arama kelimesini tekrar etmek için kullanmak yerine hedef sayfanın gerçek konusunu anlatın.

Menü ile sayfa başlığı arasında beklenti tutarlılığı kurun

Ziyaretçi “Özel yazılım projeleri” bağlantısını seçip genel ajans tanıtımına ulaşırsa doğru sayfada olup olmadığını sorgulayabilir. Hedef sayfanın ana başlığı ve ilk açıklaması bağlantının verdiği sözü karşılamalıdır. Başlıkların kelimesi kelimesine aynı olması her durumda gerekmez; fakat kapsam ilişkisi açık olmalıdır.

Bu kontrol reklamdan veya blog bağlantısından gelen ziyaretçi için de geçerlidir. İnsanlar her zaman ana sayfadan başlamaz. Bir hizmet ayrıntısına doğrudan gelen kişi hangi alanda olduğunu ve komşu seçenekleri görebilmelidir. Web tasarım ve yazılım planlaması, giriş noktalarını yalnızca üst menüyle sınırlamadan ele alabilir. İç bağlantılar doğru bağlam kurduğunda sayfalar birbirinden kopuk tanıtım broşürleri olmaktan çıkar.

Üst menü, alt menü ve sayfa içi gezinmeyi görevlerine göre ayırın

Üst menü ana yolları göstermelidir. Alt menü veya kategori gezinmesi belirli bölümdeki seçenekleri daraltabilir. Uzun bir rehberdeki içerik dizini ise aynı sayfanın bölümlerine götürür. Bu üç yapının görsel ve sözel olarak birbirine karışması, ziyaretçinin yeni sayfaya mı yoksa metnin başka yerine mi gittiğini anlamasını zorlaştırabilir.

Alt bilgide yardımcı bağlantılar bulunabilir; ancak önemli hizmetleri yalnızca sayfanın en altına saklamak ayrı bir sorundur. Sık kullanılan yolun nerede bulunacağı görev sıklığı ve önemiyle değerlendirilmelidir. Her bağlantının her menüde tekrarlanması da çözüm değildir. Tekrar, belirli bir kullanıcı ihtiyacını karşılıyorsa anlamlıdır; kalabalığı artırmak için değil. Gezinme katmanlarının amacı yazılı olarak tanımlanırsa tutarlılık kontrolü kolaylaşır.

Mobil menüde bilgi mimarisini değiştirmeden sunumu sadeleştirin

Masaüstündeki geniş hizmet paneli telefonda uzun bir duvar haline gelebilir. Açıklamaları menüden çıkarıp ilgili sayfalarda tutmak, yalnızca başlıkları ve gerekli alt grupları göstermek değerlendirilebilir. Ancak hizmet adlarının sırası veya anlamı ekranlar arasında rastgele değişmemelidir. Aynı seçeneği başka isimle görmek tanınabilirliği azaltabilir.

Menünün teknik yapısı seçeneklerin ilişkisini göstermeli; farklı ekranlarda aynı seçeneğin adı ve hedefi tutarlı kalmalıdır. Teknik uygulamada gezinmenin anlamı yardımcı teknolojilere de aktarılmalıdır. Menü açma düğmesi, alt kategori kontrolü ve sayfa bağlantısı farklı işlevlerdir. Bir etikete dokunmanın hem alt menüyü açması hem beklenmedik biçimde sayfa değiştirmesi kullanıcıyı zorlayabilir. Davranış açıkça tanımlanmalı ve denenmelidir.

Arama ve içerik önerilerini mimarinin yerine koymayın

Site içi arama özellikle büyük içerik kütüphanelerinde yararlıdır; ancak kötü kategori yapısını tek başına düzeltmez. Kullanıcının aramak için doğru kelimeyi bilmesi gerekir. Bu yüzden arama, açık gezinmeye ek bir yol olarak değerlendirilebilir. Sonuç bulunmadığında yakın kavramlar, ilgili kategoriler veya destek seçeneği sunulması ayrıca planlanmalıdır.

İlgili içerik bağlantıları da okuyucunun sonraki sorusuna hizmet etmelidir. Her makalenin sonuna aynı rastgele listeyi koymak yerine konu ilişkisi değerlendirilebilir. Bir hizmet sayfasından hazırlık rehberine, rehberden ilgili hizmete giden bağlantı anlamlı bir döngü kurabilir. Bu bağlantılar okuyucuya ne bulacağını açıklamalı; sırf daha çok tıklama üretmek amacıyla belirsiz başlıklara dönüştürülmemelidir. Ziyaretçinin ihtiyacı tamamlandığında iletişim seçeneği de anlaşılır olmalıdır.

Etiketleri prototipte görev vererek sınayın

Varsayımsal bir şirkette hizmetler “Büyüme”, “Dönüşüm” ve “Deneyim” diye gruplanmış olsun. Yeni web sitesi arayan katılımcının hangi başlığı seçtiği gözlemlenebilir. Yanlış veya kararsız seçimler yalnızca katılımcının bilgisizliğiyle açıklanmamalıdır; başlıkların yeterince açık olup olmadığı araştırılır. Farklı bir etiket setiyle aynı görev yeniden denenebilir.

Test sırasında başarı ölçütünü önceden belirleyin. Doğru sayfayı bulmak kadar yanlış seçimden dönmek, hedefin ne olduğunu anlamak ve ihtiyaç duyulan bilgiye ulaşmak da gözlenebilir. Katılımcıya doğru yolu öğretmek yerine soruyu açık bırakın. Kaydedilen sonuçlar sınırlı örneklemin bulgularıdır; kesin kullanım yüzdeleri üretmek için uygun veri olmadan oran hesaplamayın. Araştırmanın değeri, kararı daha bilinçli kılmasındadır.

Mimari değişikliklerini içerik bakımına bağlayın

Yeni hizmet eklenirken yalnızca menüye bir satır eklemek yeterli olmayabilir. İlgili sayfalar, bağlantı metinleri, kategori açıklamaları ve dil sürümleri de etkilenebilir. Eski adres değişiyorsa teknik yönlendirme planı ayrıca değerlendirilmelidir. Güncellenmiş yapıyı tarihli bir haritada tutmak, sonraki ekip üyelerinin önceki kararları anlamasını sağlar.

Her grup için içerik sahibi ve kontrol sorumlusu belirlemek yararlıdır. Aynı kavram zamanla farklı sayfalarda farklı adlarla kullanılmaya başlarsa küçük tutarsızlıklar büyüyebilir. Kurumsal web sitesi geliştirme sürecinde ortak bir terim listesi ve sayfa envanteri oluşturmak bu değişimi görünür kılar. Bilgi mimarisi tek seferlik çizim değil, içerik büyüdükçe korunması gereken bir anlaşma olarak ele alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Menüde şirket departmanlarını kullanmak yanlış mı?

Her durumda yanlış değildir; hedef kullanıcı bu isimleri tanıyor ve ihtiyaç duyduğu bilgiyle eşleştirebiliyorsa çalışabilir. Sorun iç organizasyonun otomatik olarak müşteri mantığı kabul edilmesidir. Etiketlerin görevlerle anlaşılabilirliği denenmelidir.

Bir hizmet iki kategoriye de uyuyorsa ne yapmalıyız?

Önce kategorilerin sınırını ve kullanıcının hangi bağlamdan geleceğini inceleyin. Tek bir ana sayfa korunup ilgili başka bölümden bağlamsal bağlantı verilebilir. Aynı metni iki ayrı adreste çoğaltmak zorunlu değildir; içerik sahipliği ve güncelleme tutarlılığı da değerlendirilmelidir.

Mobil menüde yalnızca başlık kullanabilir miyiz?

Başlıklar yeterince açıklayıcıysa evet. Alt açıklamalar hizmet sayfalarında kalabilir. Ancak anlamı belirsiz başlıkları küçük ekranda tek başına bırakmak sorunu artırabilir. Sadeleştirme ile kavramsal açıklık birlikte kontrol edilmelidir.

Menüde kaç seçenek olmalı?

Her siteye uygulanacak sabit bir sayı yoktur. Seçeneklerin benzerliği, hiyerarşi ve görevler önemlidir. Sayıyı azaltmak için farklı hizmetleri belirsiz bir başlık altında toplamak her zaman iyileştirme değildir. Gerçek görevlerle değerlendirme yapmak daha sağlam bir yaklaşım sunar.

Site içi arama iyi bir menünün yerine geçer mi?

Genellikle tamamlayıcıdır. Ziyaretçi doğru arama terimini bilmiyorsa kategori ve menü yönlendirmesine ihtiyaç duyabilir. Arama sonuçları, eş anlamlılar ve sonuçsuz durumlar ayrıca tasarlanmalıdır. İki yolun birbirini desteklemesi hedeflenebilir.

Menü adlarını değiştirince adresleri de değiştirmeli miyiz?

Zorunlu değildir. Etiketin anlaşılır hale getirilmesi mevcut adresi koruyarak yapılabilir. Adres değişikliği gerçekten gerekiyorsa eski bağlantılar ve yönlendirmeler ayrıca planlanmalıdır. İsimlendirme kararıyla URL değişikliğini otomatik olarak aynı işlem saymayın.