Bir işletmenin aynı hizmeti anlatan ürün sayfası, yardım yazısı ve satış sunumunda farklı terimler kullanması okuyucuyu gereksiz yere durdurabilir. Bir metni çevirirken yapay zekâdan “anlamı koru” istemek tek başına yeterli olmayabilir; model, kaynakta aynı kavrama işaret eden sözcükleri farklı karşılıklarla çevirebilir veya işletmenin özellikle koruduğu bir ifadeyi sıradan kelime gibi ele alabilir. Buradaki ihtiyaç sayı ve ölçü değerlerini sabitlemekten ya da arayüzdeki değişkenleri korumaktan ayrıdır: Onaylı terim kararlarını birden fazla belge boyunca tutarlı uygulamak ve yeni, kararsız terimleri görünür bırakmak.

Terim sözlüğü, çeviri metninden önce hazırlanır

Çeviri görevine başlamadan önce her kavram için küçük bir karar kaydı hazırlayın. Kaynak dildeki terim, onaylanmış hedef dil karşılığı, kısa tanım, kullanıldığı alan ve varsa kullanılmaması gereken karşılıklar aynı kayıtta bulunsun. Bir terimin tanımı olmadan yalnızca iki sözcüğü eşleştirmek, benzer görünen ama farklı anlam taşıyan ifadelerin karışmasına yol açabilir. Örneğin ekip içinde “paket” hem fiziksel gönderiyi hem de hizmet kapsamını anlatıyorsa, bağlam sütunu bu iki kaydı ayırmalıdır.

Kaydı bir karar gibi yönetin; otomatik öneri gibi değil. Her terime “onaylı”, “geçici” veya “inceleme bekliyor” durumu verin. Kim tarafından ve hangi kaynak belgesine göre onaylandığını ekleyin. Karar değiştiğinde eski karşılığı sessizce silmeyin; hangi belge sürümünden itibaren yenisinin kullanılacağını belirtin. Böylece daha önce çevrilmiş metinlerde hangi bölümlerin yeniden kontrol edilmesi gerektiğini bulabilirsiniz. W3C’nin Internationalization Tag Set 2.0 (ITS) terminoloji veri kategorisi, bir terimi işaretlemeyi ve isteğe bağlı olarak tanımıyla ilişkilendirmeyi açıklar; bu yaklaşım, sözlük kaydında terim ile açıklamasını ayrı alanlarda tutmak için yararlı bir modeldir.

İşe başlamadan kapsamı ve kaynak sürümünü sabitleyin

Bir sözlük, her metin için evrensel ve değişmez bir yanıt değildir. Aynı kaynak sözcük teknik yardım içeriğinde başka, pazarlama metninde daha açıklayıcı bir karşılık gerektirebilir. Önce hangi belge grubunu, hedef dili, okuyucu türünü ve kullanım amacını çevirdiğinizi belirleyin. Kaynağın dosya adı veya sürümü, çevrilecek bölüm, hedef dil, yayımlanmış sözlük sürümü ve teslim biçimi açıkça yazılsın. Bunlardan biri bilinmiyorsa modelin tahmin etmesini istemek yerine eksik bilgiyi inceleme alanına taşıyın.

Marka ve ürün adları, mevzuat ya da ürün ekibi tarafından sabitlenmiş ifadeler için ayrı bir “çevrilmez” kuralı oluşturun. Fakat bu kuralın kapsamını tek tek belirtin: Bir şirket adı sabit kalabilirken yanındaki açıklayıcı unvan çevrilebilir. Kaynakta büyük harfle yazılmış her sözcüğü özel ad saymak güvenilir bir yöntem değildir. Terim sözlüğüne bir örnek kullanım ve bağlam notu ekleyin; örneğin “yalnızca yönetim panelinde kullanılan özellik adı” veya “son kullanıcı metninde açıklamayla birlikte kullanılır” gibi. Bu notlar, aynı kavramın farklı belge türlerinde nasıl uygulanacağını sınırlar.

Modelden metin değil, izlenebilir çeviri taslağı isteyin

Talimatın içinde görev, kaynak, sözlük ve istisna akışını ayrı bölümler halinde verin. Modelden anlamı genişletmemesini, kaynakta olmayan ürün özelliği veya kullanım vaadi eklememesini, onaylı terimleri yalnız tanımlı bağlamda uygulamasını isteyin. Sözlükte olmayan ama önemli görünen bir ifade çıkarsa yeni karşılık uydurmak yerine “terim incelemesi gerekiyor” olarak işaretlemesini söyleyin. Çıktı biçiminde kaynak bölüm numarası, hedef metin ve kullanılan terim kararlarını ayrı alanlara koyun. Böylece editör, çeviri taslağını özgün belgeye ve sözlüğe geri bağlayabilir.

Kopyalanıp uyarlanabilecek bir görev metni şöyle kurulabilir: “Yalnızca aşağıda verdiğim kaynak bölümleri hedef dile çevir. Kaynakta bulunmayan bilgi ekleme ve belirsiz ifadeyi tamamlanmış gibi yazma. Önce onaylı sözlük tablosundaki terimleri bağlam notuna göre uygula. ‘Geçici’ veya ‘inceleme bekliyor’ durumundaki kayıtları kesin karşılık gibi kullanma; ilgili bölümü inceleme listesine ekle. Sözlükte bulunmayan önemli bir terim için yeni karşılık seçme; kaynak ifadesini, bölüm numarasını ve çevre cümleyi bildir. Her hedef paragrafın kaynak bölüm kimliğini koru. Sonuçta çeviri taslağı, kullanılan sözlük kayıtları ve inceleme gerektiren terimler ayrı listeler halinde yer alsın.” Bu talimat, işletmenin dil politikasının yerine geçmez; o politikanın uygulanıp uygulanmadığını incelemeyi kolaylaştırır.

Türkçe ekleri ve bağlamı ayrıca denetleyin

Onaylı karşılığı her cümlede değişmeden kopyalamak, Türkçede dilbilgisi sorunları yaratabilir. Terim “hesap” olarak sabitlenmiş olabilir; cümlede “hesabın”, “hesaba” veya çoğul biçim gerekebilir. Bu biçimler sözlüğün onayını değiştirmeden, sözcüğün cümle içindeki görevine göre kullanılabilir. Ancak ek geldiğinde anlam veya ürün adı değişiyorsa bu artık yalnızca dilbilgisi düzeltmesi değildir ve insan kararı gerektirir. Arayüz dizgelerindeki değişken yer tutucuları #311’in konusu; burada odak, birden fazla belge ve paragrafta kavramsal terim tutarlılığıdır.

Kontrol sırasında üç katmanı ayrı okuyun: terimin sözlükteki kararı, cümlenin hedef dildeki doğal kuruluşu ve çevrilen bölümün kaynakla anlam ilişkisi. Birinci katman doğruyken ikincisi yapay olabilir; üçüncü katman ise terim doğru görünse bile cümlenin öznesini veya koşulunu değiştirmiş olabilir. Editör her düzeltmenin hangi katmana ait olduğunu işaretlerse sözlüğü gereksiz yere değiştirmez. Terim kararı gerçekten değişmişse bunun yalnız bir yazım düzeltmesi olmadığı anlaşılır ve ilgili diğer belgeler için etki incelemesi başlatılır.

İlk uygulamayı küçük bir belge kümesinde sınayın

Yeni veya güncellenmiş bir sözlük sürümünü yüzlerce sayfaya bir defada uygulamak yerine, farklı bağlamlardan kısa bir örnek kümesi seçin: teknik açıklama, müşteri yardım metni, ürün sayfası ve başlık gibi. Her örnekte onaylı bir terim, benzer görünen fakat sözlükte olmayan bir sözcük ve ek almış bir kullanım bulunabilir. Modelin onaylı karşılığı doğru bağlamda kullandığını, bilinmeyen terimi işaretlediğini ve kaynakta bulunmayan tanımı eklemediğini insan editör kontrol etsin. Bu bir performans garantisi veya istatistik üretme yöntemi değil, sözlük ve talimatın uygulamaya hazır olup olmadığını anlamaya yarayan niteliksel kontroldür.

Sonuçları yalnızca “iyi/kötü” diye kaydetmeyin. Örnek kimliği, sözlük sürümü, ilgili terim, kaynak cümle, taslak karşılık, sapma türü ve alınan karar birlikte görülsün. Sapma; yanlış eşleşme, gereksiz yeni terim, tanımsız kısaltma, yanlış ek, bağlam notunun atlanması veya kaynakta olmayan açıklama olabilir. Tek bir sorun, bütün çeviriyi çöpe atmayı gerektirmeyebilir; fakat sözlükteki temel karşılığın yanlış olduğu anlaşılırsa o kayda bağlı belgeleri yeniden taramak gerekir. Ekip, düzeltmenin kapsamını karar kaydına bağlamalıdır.

Çalışma akışını dört aşamada tutun

1. Hazırlık: Kaynak sürümünü, hedef dili, belge grubunu ve sözlük sürümünü belirleyin. Çevrilmeyecek adları ve geçici kararları ayrı listeleyin. 2. Taslak: Bölüm kimliklerini koruyarak sınırlı çeviri isteyin; sözlükte bulunmayan terimleri incelemeye yönlendirin. 3. İnsan denetimi: Editör; terim eşleşmesini, ekleri, kaynak anlamını ve eklenmiş bilgileri kontrol etsin. 4. Kayıt: Onaylanan karşılık, sözlük sürümü, inceleyen kişi ve hedef belge sürümü kaydedilsin. Otomatik taslağın kendisi yayımlanmış veya onaylanmış içerik sayılmaz.

Bu akışta “dur” koşulunu baştan belirlemek işinizi kolaylaştırır. Sözlükte iki onaylı karşılık varsa, tanım eksikse, kaynak cümle çelişkiliyse veya terimin ürün anlamı teyit gerektiriyorsa model taslağı teslim edip karar vermemelidir. NIST’in üretken yapay zekâ risk profili de kullanım bağlamı ve organizasyonun hedefleri doğrultusunda risklerin belirlenmesini ve rollerin tanımlanmasını ele alır. Bu rehberdeki insan denetimi önerisi, aracın belirli bir özelliğine dair iddia değil; sözlük kararlarının sorumlu kişilerce sahiplenilmesi için bir süreç tasarımıdır.

Sözlük değişikliklerini belge etkisine bağlayın

Bir terim değiştiğinde yalnızca sözlük satırını güncellemek, eski karşılığın yayımlanmış belgelerde kalmasını engellemez. Karar kaydına eski ve yeni karşılığı, yürürlük tarihini, karar nedenini ve etkilenen belge grubunu yazın. Ardından ilgili metinleri kaynak kimliğiyle arayın; her eşleşmeyi otomatik değişiklik olarak değil, inceleme adayı olarak değerlendirin. Bağlam içinde hâlâ doğru olan kullanımlar bulunabilir. Değişiklikleri kaynak sürümüne bağlama yaklaşımı için belge sürümleri arasındaki değişiklikleri kaynağa bağlama rehberine bakabilirsiniz.

Sayısal değerler ve birimler terim listesiyle karıştırılmamalıdır. Sözlük bir ifadenin tercih edilen karşılığını belirtirken, rakam ve ölçülerin korunması ayrı bir doğrulama kontrolüdür; çeviride sayı ve ölçü değerlerini sabit tutma rehberi bu ikinci ihtiyacı ele alır. Yazılım ekranındaki yer tutucu ve çoğul biçimleri de başka bir iş akışıdır; arayüz metninde değişken ve çoğul koruma rehberi bu sınırı açıklar. Yapay zekâ destekli içerik hizmetleri hakkında bilgi almak için dijital pazarlama hizmetini inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Terim sözlüğü ile iki sütunlu çeviri listesi arasındaki fark nedir?

İki sütunlu liste yalnızca kaynak ve hedef ifadeyi eşleştirir. Terim sözlüğü ayrıca tanım, alan, bağlam, kullanılmaması gereken varyantlar, karar durumu ve onay kaynağı gibi bilgileri tutar. Bu ek bağlam, aynı sözcüğün farklı belgelerde başka anlamlara gelmesi ihtimalini azaltır. Basit bir çift yalnız bağlam tek anlamlıysa yeterli olabilir.

Bir terimin hedef dildeki karşılığı henüz onaylanmadıysa model ne yapmalı?

Önemli terimi olduğu gibi bırakıp inceleme listesine eklemesi veya tanımlı bir geçici işaret kullanması istenebilir. Hangi yaklaşımın seçileceğini kurum belirlemelidir. Modelden kulağa doğal gelen yeni bir karşılığı seçmesini istemek, henüz verilmemiş bir ürün veya marka kararını örtük biçimde ona devreder.

Onaylı terime Türkçe hâl eki geldiğinde bu sözlük ihlali midir?

Her zaman değildir. Temel terim ve kavram aynı kaldığı sürece hâl eki cümlenin dilbilgisi için gerekli olabilir. Fakat ek veya çekim, ürün adını ya da anlamı değiştiriyorsa insan incelemesi gerekir. Sözlükte çekime ilişkin bir not varsa editör onu da kontrol etmelidir; sabit ifade kuralı ekleri otomatik olarak yasaklamamalıdır.

Her belge türü için ayrı sözlük mü oluşturmak gerekir?

Ortak kavramlar için tek bir ana kayıt yararlıdır; bağlama göre değişen karşılıklar aynı kayıtta alan notlarıyla ayrılabilir. Teknik yardım metni ile pazarlama metni arasında gerçek bir kullanım farkı varsa bu farkı görünür kılın. Ayrı sözlük kopyaları birbirinden uzaklaşabilir; ayrı listeler gerekiyorsa kararların ana kayda geri bağlandığından emin olun.

Bir terimin yasaklı varyantlarını da belirtmek gerekir mi?

Karışıklığa yol açan veya önceki belgelerde yaygın olan varyantlar varsa belirtmek faydalıdır. Listeyi bütün eşanlamlılarla doldurmak gerekmez. Yasaklı biçimin neden kullanılmadığını ve hangi bağlam için geçerli olduğunu açıklayın. Aksi halde model, aslında farklı anlam taşıyan her yakın ifadeyi hatalı biçimde tek terime zorlayabilir.

Terim tutarlılığını ölçmek için tek bir yüzde kullanabilir miyim?

Tek bir oran, doğru bağlamda kullanılan terimi, doğal olmayan eki ve kaynakta olmayan açıklamayı aynı kalite göstergesine indirger. Önce örnekleri hata türlerine göre sınıflandırın ve inceleme kapsamını açık tutun. Bir ölçüm kullanılıyorsa hangi belge kümesini, sözlük sürümünü ve hangi eşleşme kuralını kapsadığı belirtilmelidir.

Terim sözlüğü her dil ve her ekip için aynı biçimde kullanılabilir mi?

Temel alanlar benzer olabilir; karşılıklar, dilbilgisi, marka kuralları ve uzmanlık alanı değişir. Bir dildeki çekim çözümünü başka dile taşımayın. Sözlük, ilgili dil ve alanı bilen yetkili kişilerce gözden geçirilmeli, belirsiz kayıtlar onaylanmadan genel kullanım kuralına dönüştürülmemelidir.

Model çeviri taslağını doğrudan yayımlayabilir mi?

Bu rehber, onaylı terimlerle taslak hazırlama ve inceleme kuyruğu oluşturma akışını anlatır; doğrudan yayın yetkisi önermez. Kaynak anlamı, terim kararı, dilbilgisi ve hedef metindeki yeni iddialar insan tarafından kontrol edilmelidir. Yayına alma kararı, kurumun içerik sorumlusu ve kullandığı yayın süreci tarafından verilmelidir.